De Bossche bol is echt iets Bosch, je kunt het in bijna elk Bosch café krijgen. Ook vaak bij de warme bakker. De Bossche bol is gevuld met slagroom en omhuld met chocolade. De bekendste Bossche bollen-bakker is bakkerij Jan de Groot. Mensen die in andere steden wonen en de naam 's-Hertogenbosch horen, denken meestal gelijk aan Bossche bollen.

Bossche koek

Genoeg van die enorme Bossche bol maar wel zin iets lekkers?ga dan eens voor het alternatief: de Bossche koek! Volgens het verhaal vond het zoontje van Jules de Backer (what’s in a name) op de zolder in 2001 het authentieke recept voor deze kruising tussen een kruidkoek en cake. Het recept was ooit ontwikkeld door opa Jan de Backer. Oorspronkelijk waren er meerdere soorten Bossche koek. Iedere familie had zo zijn eigen variant. Maar de populairste soort was de zachte Bossche koek en dan vooral die van Jan de Backer. De koek wordt volgens het originele recept gebakken in een houten kistje. De Bossche koek kan daardoor tot drie maanden goed blijven.
En er schijnen mensen te zijn die ook zo lang wachten voor ze hun koek aansnijden omdat hij van bewaren alleen maar lekkerder schijnt te worden. Vooralsnog is de koek vrijwel alleen in Brabant en via internet (www.bosschekoek.nl) te krijgen, maar tijdens de Bakkerij Dagen introduceert men de Bossche koek bij vakgenoten in de rest van Nederland. Het ligt in de bedoeling dat warme bakkers overal in den lande de Bossche Koek in hun assortiment op gaan nemen zodat ze ook in Groningen en Maastricht de authentieke smaak kunnen leren kennen.

Wim Kersten
Schoenenverkoper en liedjesschrijver

‘Wim Kersten is een fenomeen’, schreef Gerrit den Braber. Volgens Toon Hermans [in 1987] was Kersten een heer uit Den Bosch, een buitengewone muzikale Bossche bol.’

Kersten schreef over alle dag met af en toe een klein moraaltje. Hij heeft een nieuwe traditie toegevoegd : de typische Oeteldonkse carnavalsound. Hij kan hij terecht ‘de Vader van het Oeteldonkse lied’ worden genoemd.

De voormalige bescheiden en humorvolle schoenwinkelier [tot 1-1-1988] uit de Kerkstraat 41, waagde zich op aandringen van Theo Trimbosch in 1960 aan deelname aan het Oeteldonks Kwekfestijn. Met 'Ge moet het vuule' werd het een tweede plaats. Pas in 1963 scoorde hij als eerste en later [Keukendeur] nog eens als tweede. Als de Twee Pinten zong hij jaren achtereen, eerst met Joep Peeters [1963-1968] toen vijf jaar solo en vanaf 1973 met Mari van de Velden en Tony Faes als 'De Viltjes'.
Voor zijn succes heeft hij nimmer zijn schoenenzaak willen opgeven.

Kersten schreef tientallen liedjes en bracht naast elpee's ook een cd uit. 'Bij ons staat op de Keukendeur' [1969], 'Woensdagmorgen krijg je rode rozen' [1976], 'Een bloemetjes gordijn' en ook 'Er is een Amsterdammer doodgegaan' [1e prijs A'dam liedjesfestival], 'Onze Kleine St.Jan' sloeg op de kathedraal in Madurodam. Sommigen werden zelfs in het buitenland uitgebracht.
De op en top Bosschenaar, die zich alleen hier thuis voelde, ontving voor zijn verdiensten de Culturele stadspenning van 's-Hertogenbosch [1996], voor zijn inzet voor Oeteldonk [o.a. het bejaardencarnaval]: de Moeder Truus Pofffer [1990], en Theater aan de Parade eerde hem met een borstbeeld, Kersten figureerde ooit ook als Moeder Hendrien. In 1988 kreeg hij als tekstschrijver de Edison [1988] uitgereikt en tien jaar later de Falco Vegelinprijs.

Zo tussen de mensen, maar wel in Den Bosch.

Wim Kersten was geen cosmopoliet. Eind 1980 werd hij door PSV uitgenodigd voor de finale van het EK voetbal in München, Wim zou er een lied voor schrijven: ’De Cup met de grote oren’. Maar zijn paspoort bleek al dertig jaar te zijn verlopen. Wim had hooguit een weekeindje in Cadzand en Knokke doorgebracht. Het was geen prototype van een gezinsmens. Hij had moeite zijn gevoelens te uiten. In het gezin liet hij de trekkersrol over aan zijn vrouw Rietje van wie hij veel afhankelijker was dan ie liet blijken. Wim was meer een buitenmens.
In zijn jeugd deed ie veel aan sport: zwemmen, zeilen,fietsen, hij was lid van de hockeyclub.

Iemand die geïnteresseerd was in alles wat in Den Bosch gebeurde. Zijn zakelijke ambities bleven beperkt tot schoenen verkopen, maar aan lastige klanten had ie een broertje dood. Gekleed in zin geruite colbertje met bruine broek en klassieke brooks. Daar stond hij dan in een karakteristieke houding in de halve deur van zijn winkel in de Kerkstraat 41, zo van [Lathouwers interpretatie]: ‘Heb het lef niet hier binnen te komen…’.
Als een lastig portret hem niet aanstond, en die om een bepaalde schoen vroeg, zei hij ronduit dat het model was uitverkocht….

Wim was nuchter, een realist, geen idealist, erg relativerend. Het was voor hem moeilijk zijn eigen gevoelens te uiten. Hij vermeed diepzinnige gesprekken. Om zijn gevoelens te leren kennen moet je maar naar zijn liedjes luisteren. Wim was, als gezelschapsman een andere Wim. Die momenten zocht hij met een glaasje brandewijn, soms een slachtoffer zoekend [bijvoorbeeld Rietje], met wie hij ruim 50 jaar heeft samen geleefd. Zij speelden in woorden met elkaar. Toen Rietje in 1999 overleed knapte er iets bij hem.
Wim leek er onverschillig onder te blijven, maar het zat dieper. Zijn afhankelijkheid van Rietje was veel groter dan ie zelf durfde inschatten. Vanaf 1999 heeft ie de piano nooit meer aangeraakt. .....

Piet de Gruijter

Piet de Gruijter opende in 1818 zijn eerste grutterswinkeltje in Den Bosch. In de toptijd omvatte De Gruyter ruim 550 winkels en telde bijna 7.500 werknemers. In 1970 werd De Gruyter overgenomen door de SHV en binnen tien jaar was het tijdperk van het kruideniersimperium voorbij; de firma werd verkocht en opgeheven. De fabriek aan de Smalle Haven, die in 1904 was gebouwd, werd in 1980 gesloopt.

De Sint Jan

De eerste beginselen van onze basiliek dateren van rond 1220!
Toen nog een eenvoudige kerk in Romaanse stijl. Hieronder een aantal 'weetjes'


	Feiten en Weetjes
	Lengte:	115 meter
	Breedte:	62 meter
	Breedte bij de zijbeuken:	40 meter
	Gewelfhoogte in het middenschip:	29 meter
	Gewelfhoogte in de zijbeuken:	14 meter
	Hoogte koepelgewelf:	41 meter
	Hoogte torenspits:	73 meter
	Hoogte van de spits op centrale koepel:	63 meter
	Nokhoogte van het dak (middenschip):	39 meter
	Aantal leien op het dak:	700.000
	Aantal beelden binnen en buiten:	circa 600
	Aantal klokken in de toren:	59
	Gewicht grootste klok ‘de Noteman’:	5.500 kilo

Geboren in 's-Hertogenbosch

"Jeroen Bosch" (circa 1450)	schilder († 1516)
"Jan de Quay" (26 augustus 1901 )	minister-president († 1985)
"Willem van den Hout" (3 juni 1915 )	schrijver en publicist († 1985)
"Wim Kersten" (14 augustus 1924)	Carnavalszanger († 16 november 2001)
"Albert West" (2 september 1949)	Popzanger
"Leon de Winter" (24 februari 1954)	schrijver
"Willy Wilhelm" (16 september 1958)	judoka
"José Damen" (12 november 1959)	zwemster
"Albert Verlinde" (25 april 1961)	cabaretier en presentator
"Manon Bollegraf" (10 april 1964)	tennisster
"Theo Nabuurs" (Mental Theo)(14 februari 1965)	dj en tv-presentator
"Esther Verhoef" (Esther Verhallen)(27 september 1968)	auteur
"Lindo Duvall" (8 maart 1973)	radiodeejay
"Nicole van Hooren" (11 juni 1973)	badmintonster
"Mijntje Donners" (4 februari 1974)	hockeyinternational
"Lotte Jonathans" (17 september 1977)	badmintonster
"Hüsnü Koçabas" (16 juni 1979)	Turks-Nederlands bokser
"Geert-Jan Derikx" (31 oktober 1980)	hockeyinternational
"Rob Derikx" (25 augustus 1982)	hockeyinternational

DE BINNENDIEZE

De Binnendieze speelde eeuwenlang een hoofdrol in de geschiedenis van 's-Hertogenbosch. Dit riviertje was vaarweg, wasplaats, vestinggracht, stortplaats, watervoorziening en viswater. Uiteindelijk verkommerde het watertje als riool. Bijna werd het helemaal gedempt.

Het is niet toevallig dat de stad 's-Hertogenbosch eind twaalfde eeuw juist te midden van een stelsel van stromen en kreekjes in de delta van Dommel en Aa werd gesticht. De Binnendieze bepaalde de vorm van de stad, en de groei van de stad was op zijn beurt bepalend voor de ontwikkeling van de Binnendieze. De hoofdstraten, de Vughterstraat, de Orthenstraat, de Hinthamerstraat en de Verwersstraat werden aangelegd langs de natuurlijke lopen van Aa en Dommel die in 's-Hertogenbosch bij elkaar kwamen. De Binnendieze begon als, en bleef eeuwenlang, het kloppend hart van 's-Hertogenbosch. Als vestinggracht, vaarweg en haven, riool, wastobbe, stortplaats, drinkwatervoorziening en viswater. De volders spoelden er hun lakens in. Terwijl de bierbrouwers er hun water uit haalden.

Tot in de 15e eeuw had de Binnendieze op de meeste plaatsen glooiende oevers met al dan niet houten beschoeiing. Dat beeld veranderde toen de aanwonenden kademuren gingen bouwen en het water gingen overkluizen. Er kwamen nieuwe takken bij, oude takken werden gedempt. Boven de Binnendieze kwamen huizen, waardoor het water op veel plaatsen uit het stadsbeeld verdween. In de 17e eeuw telde de stad 175 bruggen. Nu zijn er nog 26 bruggen over de Binnendieze. Ongeveer eenderde deel van de ruim 3,5 kilometer Binnendieze die zijn overgebleven is overkluisd.

Nadat 's-Hertogenbosch in 1887 waterleiding had gekregen, en de Binnendieze geen rol van betekenis meer speelde voor het scheepvaartverkeer, bleef alleen de rioolfunctie nog over. En daarmee begon meteen het verval. Want wie onderhoudt een riool?
De bouwvallige toestand en instortingen, vervuiling, stank en visie op de inrichting van de stad leidden tot een debat in de Bossche gemeenteraad, begin 1969. De raad nam het fel omstreden besluit om de resterende takken van de Binnendieze bijna in hun geheel te dempen.

Voor de stedenbouwkundige kwaliteit van de Binnendieze in de Uilenburg was wel enige waardering. Daar manifesteerde het watertje zich namelijk duidelijk in het stadsbeeld. Maar de rest van de Binnendieze deed eigenlijk alleen maar afbreuk aan het streven de stad open te gooien voor het autoverkeer en de stad modern vorm te geven, net als Tilburg en Eindhoven. Een belangrijke reden om voor dempen te kiezen was een geldkwestie. Algehele restauratie zou vele miljoenen vergen, naast de tien miljoen(guldens) die ook al nodig waren voor een nieuwe riolering. Niemand wist op dat moment dat het rijk later fors in de geldbuidel zou tasten.

Maar niet iedereen dacht dat dempen onafwendbaar was. Er waren ook mensen die oog hadden voor de stedelijke schoonheid en het historisch belang van de Binnendieze. Terwijl in het debat van januari 1969 nog werd gesuggereerd van de Binnendieze Ondergrondse rijwielstallingen, voetgangerstunnels, openbare toiletten, 'Beatkelders' of wijnkelders te maken, wannen nieuwe inzichten over stadsvernieuwing en behoud van oude binnensteden het net op tijd van de naoorlogse vernieuwingsdrang.
De tijdgeest veranderde, de belangstelling voor historische binnensteden nam toe. Het door de Bosschenaren H. Bergé en J. van der Eerden aangevoerde verzet was nog niet succesvol in het raadsdebat waarin over het voortbestaan van de Binnendieze leek te worden beslist. Het symboliseerde echter wel dat er een ommekeer optrad in het denken in 's-Hertogenbosch en leidde uiteindelijk tot de aanwijzing tot beschermd stadsgezicht van de binnenstad van 's-Hertogenbosch. Wat nog van de Binnendieze over was werd daardoor alsnog gered. Zo kon in januari 1973 begonnen worden met de restauratie. Deze restauratie kostte uiteindelijk 19,75 miljoen euro en werd in de zomer van 1998 met groot succes voltooid.
De verschillende natuurlijke en gegraven takken van de Binnendieze waren in de zeventiende eeuw in totaal 12 kilometer lang. Toen het besluit viel te gaan restaureren, was daarvan nog ruim 3,5 kilometer over. In 1971 loosden nog liefst 850 panden binnen de vesting op het open water van de Binnendieze evenals het gemeentelijke riool.

De restauratie begon in de Uilenburg. Uiteindelijk zijn over een lengte van 3650 meter muren, togen en funderingen van de stadsrivier gerestaureerd. In 25 jaar tijd is er voor 300 'mensjaren' werk verricht.
De overkluizingen en muren boven en langs de Binnendieze zijn eigendom van in totaal ongeveer 450 particulieren. Gezamenlijk hebben zij de afgelopen jaren ook nog eens miljoenen euro's geïnvesteerd in de restauratie van hun eigendommen.

Loop langs die mooie karakteristieke geveltjes, indrukwekkende beelden en imposante
gebouwen en laat u zich herinneren aan lang vervlogen tijden….Bezoek
Zoete Lieve Gerritje, en dit levenslustige boerenmeisje vertelt u welke sage de juiste is!

Tegenover de Moriaan (waarin de VVV is gevestigd) vindt u ‘Het Gotisch Podium’.
Deze steen is een schenking van de bevolking ter gelegenheid van het 800-jarig bestaan van de stad ’s-Hertogenbosch.

In het Tweede Korenstraatje vindt u een gevelsteen op het 17^e eeuwse huis ‘In de Put’
waarop Christus en de Samaritaanse vrouw bij de waterput staan.

In de Karrenstraat vindt u het gebouw ‘De Twee Snoeken’ waarin vroeger een vishandel
gevestigd was. De naam van de vishandel vindt u ook terug in een gevelsteen aan de
andere kant van dit pand in de Kruisstraat.

Deze gevelsteen vindt u links tegenover de Visstraat. Het huis op nummer 46 draagt deze
naam en herinnert aan de eeuwenlange vishandel in dit deel van de stad.

Dit beeld op de Wilhelminabrug is een geschenk van Jhr. Bosch van Drakestein
(commissaris des Koning in Noord-Brabant 1856-1894) aan de stad en tevens een
herinnering aan zijn overleden dochters en vrouw.

Dit kunstwerk, lijkend op een bushalte, is ontworpen in 1984 door A.L. Dorenbosch.

Dit gebouw aan de linkerkant in de Sint Jansstraat heeft een Mariabeeld tegen de
gerestaureerde gevel. Het gebouw ligt dan ook aan de route van de jaarlijkse
Maria-omgang door de stad.

In de Korenbrugstraat vindt u het beeld van Zoete Lieve Gerritje; het symbool
van de Bossche en Meierijsche geest: goedmoedig en vrolijk. Loop de wandeling
en ontdek de sage achter dit levenslustige boerenmeisje!

Aan de andere kant van de brug op de hoek van de Korenbrugstraat en de Molenstraat
ziet u boven het water het beeldje van d’n Halve Peer. Een gedenkteken ter ere van
‘n “Burgervaojer” tijdens de carnavalsdagen. Dat door twee partijen betaald zou worden.

Bij de opstapplaats voor de vaartochten over de Binnendieze kunt u in de gevel van
het eerste huis een zwaan zien; en ook achter deze gevelsteen zit een leuk verhaaltje, maar welk?

Dit pand vindt op nummer 4- 6 in de Kruisstraat. In 1637 was hier een grote brouwerij.
Later, toen de katholieken hun geloof niet mochten belijden, was hier de schuilkerk Sint Ignatius.

In de Snellestraat, op de hoek van de eerste straat links, staat een informatieplateau over
deze historische plek.

In de Snellestraat vindt u dit juweeltje van restauratiekunst. De naam houdt verband met
het jaartal in de zijgevel. Wat zou het verhaal achter dit mooie pandje zijn?

Deze afbeelding vindt u in de Stoofstraat. Dit is een individueel initiatief van bewoners die
Maria in ’s-Hertogenbosch vereren. Als u goed oplet, zal u er nog veel meer
tegenkomen in de stad!

Deze gevelsteen vindt u in de Postelstraat. De steen dateert uit 1625 en waarschijnlijk
werden deze sleutels gebruikt als uithangteken voor een smidse.

Op de hoek van een witte achtergevelzit op 5 meter hoogte een kogel in de muur.
Deze kogel is daar volgens de overlevering in 1629 ingeslagen en nooit verwijderd.

In de Sint Jorisstraat ziet u een van de spuithuisjes die rond 1700 verspreid door de
stad zijn gebouwd. Onder andere waren hier de brandspuiten van de vrijwillige
brandweer gestationeerd.

Deze gevelsteen vindt u op nummer 32 in de Sint Jorisstraat. Sint Joris heeft zich
op het monster gestort toen deze een stad aanviel en heeft hem verslagen.
De stad is hem daarvoor eeuwig dankbaar. Aan de zijkant van nummer 25 ziet u
een tegelplateau met Maria en Jezus.

Op nummer 131 van de Sint Jorisstraat ziet u dit aandenken aan een volksspel dat
bewoners van deze voormalige woonwijk toen opgevoerd hebben.
De spelers hebben zelf geld bijeen gebracht en een beeld laten maken.

In het lage doorgangetje van het Klein Lombardje ziet u een gevelsteen ter
nagedachtenis aan een bekend stadsfiguur die hierboven woonde, die eigenlijk
Janus Borghs heette. Verderop rechtsaf langs de Binnendieze kunt u nog een
beeldje van hem zien.

Aan het einde van de Waterstraat op nummer 20, vindt u het voormalig onderkomen
van het Provinciaal Rijksarchief. De steen boven de ingangspartij geeft dit nog aan.

Op nummer 16 in de Waterstraat ziet u naast de ingangspartij schilden met
gebeitelde koppen als afsluiting van de rondbogen. Een mooi staaltje beeldhouwwerk!

In dit straatje ziet u aan de rechterkant een aantal gevelstenen. Deze stenen zijn
de door de gemeente uit andere panden gehaald en in deze gevel geplaatst.

Dit hoekhuis staat in de Verwersstraat en heeft boven de deur stenen met sterren,
waar de naam naar verwijst.

Enkele huisjes in dit straatje hebben mooie afbeeldingen, ziet u ze allemaal?

Een monument ter herinnering aan slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog met daarbij
een plaquette aan de overleden Henri Bakker. Hij was de eerste Bossche piloot in het leger.

Dit is een monument ter nagedachtenis aan de Bossche scholieren van de Joodse scholen die in WOII omkwamen. Dit beeld is eveneens te vinden in het park.

Aan de overzijde van de Parade heeft u een prima uitzicht op het groene beeld op de
Sint-Janskathedraal. Wat klopt er niet aan de plaats en materiaal van dit beeld?

Dit neo-gotische gebouw vindt u in de Hinthamerstraat. De zwaan is het symbool van de
Illustere Lieve Vrouwe Broederschap. Wat is het verhaal achter het symbool en de gevelbeelden?

In de etalage van nummer 107 in de Hinthamerstraat ziet u een mooie muurschildering
van een vogelkooi.

Op de hoek van de Hinthamerstraat/ Sint Josephstraat kunt u de statige voor- en zijgevel
van de bibliotheek bezichtigen.

Nummer 3 in de Gasthuisstraat heeft een muursteentje uit 1860. Nummer 9 is het vroegere
huis van de Regenten der Godshuizen. In de poort aan de andere kant van de Binnendieze
ziet u muurnissen met beelden. Wie zijn deze mensen? Links van de poort zien we een
klein luikje, waar zou dit voor gediend hebben?

Rechts in de Hinthamerstraat vindt u restanten van de oude stadspoort. In de winkel op de
hoek van de Korte Waterstraat zien we een ronde muur, opgebouwd uit
Romaanse kloostermoppen (honderden jaren oude metselstenen).

Via de Korte Waterstraat komt u via de poort uit bij het Herman Moerkerk Plein.
Daar zit Dieske, een jongetje dat eind 15^de eeuw vaak plasjes moest doen en dit deed in
de Binnendieze, vandaar de naam Dieske.

Op Markt nummer 4 ziet u in het bovenlicht een eenhoorn. Het is een mythologisch dier
dat in de Middeleeuwen symbool stond voor maagdelijkheid.

Dit pandje is gevestigd aan de Markt en dit is de plaats waar de Bossche schilder
Jheronimus Bosch waarschijnlijk is geboren en heeft gewoond.

Dit is de naam die het pand op Markt nummer 13 draagt; ook wel De Vijf Vocalen genoemd.
Onder de gootlijst ziet u enkele letters. Wat is daar de afkorting van?

Op nummer 5 op de Markt is een gebeiteld vospaardje ingemetseld in de oude trapgevel.
Lang geleden was dit de vergaderlocatie van de College der Laken-Zegelaars.
Hier werden lakens en wollen stoffen gekeurd op kwaliteit

Het beeld van de schilder die meer bekend is onder de naam Jheronimus of
Jeroen Bosch staat tegenover het stadhuis. Bij gelegenheid van het 12,5 ambtsjubileum
van burgemeester F.J. van Lanschot, schonk de burgerij hem dit beeld.

Nummer 59 in de Hinthamerstraat heeft boven in de gevel een afbeelding van een
vredesduif vanwege de bevrijding van de toenmalige eigenaar

Op nummer 73a in de Hinthamerstraat ziet u een gevelsteen die aangeeft hoe dit huis
er vroeger uit heeft gezien. Zie ook de mooie steen in de zijgevel.

In dit oudste bakstenen huis van ’s-Hertogenbosch wordt u als laatste gewezen op de
bronzen plastiek aan de zijgevel. Dit is een geschenk van de zustergemeente Trier in
1985 bij gelegenheid van het 800-jarig bestaan van de stad ’s-Hertogenbosch.

Aantal inwoners:	135.648
Oppervlakte:	91 km2
Wateroppervlakte:	6 km2
Gemiddeld besteedbaar inkomen	€ 30.200
Aantal toeristische bezoeken (2007)	4810000
Aantal cafés/bars per 10.000 inwoners	8,3
Aantal restaurants per 10.000 inwoners	9,2

Zustersteden: Trier (Duitsland) Leuven (België) Foscani (Roemenie) Geschiedenis 's-Hertogenbosch

Feiten en Weetjes

Geboren in 's-Hertogenbosch

DE BINNENDIEZE

Zustersteden:
Trier (Duitsland)
Leuven (België)
Foscani (Roemenie)

Geschiedenis 's-Hertogenbosch